LITERACKA NAGRODA NOBLA

 nobellit 1380284153

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie literatury – osoby wyróżnione przez Akademię Szwedzką Literacką Nagrodą Nobla. Ustanowiona testamentem Alfreda Nobla z 1895 roku jest przyznawana od 1901 w dniu 10 grudnia. W latach 1901–2017 wyróżnionych zostało 114 osób.

Wolą Alfreda Nobla było, aby nagroda trafiła w ręce osoby, która stworzy najbardziej wyróżniające się dzieło w kierunku idealistycznym.

Jako organ przyznający nagrodę Nobel wskazał Akademię Szwedzką. Została ona założona na wzór Akademii Francuskiej przez króla Gustawa III w 1786. Akademia składa się z 18 członków, znanych jako De Aderton („Osiemnastu”). W jej skład wchodzą szwedzcy pisarze, poeci, filolodzy i historycy. Członkowie Akademii wybierani są dożywotnio. Nad wyborem laureata pracuje Komitet Noblowski, składający się z czterech lub pięciu osób, wybrany spośród członków Akademii na okres trzech lat.

Nazwiska kandydatów do wyróżnienia mogą być zgłaszane przez członków Akademii Szwedzkiej oraz innych akademii i instytucji o podobnym charakterze. Prawo to otrzymali także uniwersyteccy profesorowie literatury i filologii, laureaci Literackiej Nagrody Nobla oraz przewodniczący stowarzyszeń odpowiedzialnych za twórczość literacką w poszczególnych krajach. Nominacje pozostają niejawne przez 50 lat.

Ciekawostki:

W latach 1901–2017 Literacka Nagroda Nobla została przyznana 110 razy (siedmiokrotnie Nagrody nie przyznano), przy czym wyróżnionych zostało 114 osób. W latach 1904, 1917, 1966, 1974 Akademia Szwedzka nagrodziła po dwie osoby. Do roku 2017 wśród laureatów znalazło się 14 kobiet. Najmłodszym laureatem był nagrodzony w 1907 Rudyard Kipling (miał wówczas 42 lata), najstarszą wyróżnioną osobą była nagrodzona w 2007, Doris Lessing; w chwili ogłoszenia nominacji miała 88 lat.

Pierwszym laureatem Literackiej Nagrody Nobla został Sully Prudhomme. Otrzymał on wówczas 150 782 koron szwedzkich, w roku 2014 wartość pełnej nagrody to 8 milionów koron.

Do 2017 roku dwie osoby odmówiły przyjęcia nagrody. W 1958 Akademia nominowała Borisa Pasternaka, który początkowo zaakceptował wyróżnienie, później jednak odmówił ze względu na naciski władz ZSRR. Jean-Paul Sartre nie przyjmował żadnych nagród za swoją działalność literacką, czym motywował odmowę przyjęcia nagrody w 1964 roku.

Jedyny raz nagrodę przyznano pośmiertnie – w 1931 otrzymał ją Erik Axel Karlfeldt, od 1974 roku Statut Fundacji Nobla zabrania pośmiertnych wyróżnień, o ile śmierć nie nastąpiła po ogłoszeniu nominacji.

Zgodnie z wolą fundatora, laureaci mają być wybierani bez względu na ich narodowość; sama nagroda zaś ma charakter międzynarodowy. W latach 1901–2014 najczęściej nagradzani byli pisarze tworzący w języku angielskim (27 wyróżnień), drugim najpopularniejszym językiem był francuski – 14 nagrodzonych; trzecim niemiecki (13 laureatów). Ponadto najczęściej nagradzani byli prozaicy – 76 osób.

Nagroda

 

Uroczyste wręczenie wyróżnień ma miejsce w budynku filharmonii w Sztokholmie każdego 10 grudnia – w dniu rocznicy śmierci fundatora. Stockholms Konserthus jest gospodarzem uroczystości od 1926 roku. Każdy laureat w czasie uroczystości wręczenia wyróżnień otrzymuje oprócz nagrody pieniężnej także medal oraz dyplom. Medal, zaprojektowany przez Erika Lindberga, przedstawia młodego mężczyznę siedzącego pod wawrzynem, słuchającego i spisującego pieśń Muzy. Nad tym obrazem umieszczona jest łacińska inskrypcja pochodząca z „Eneidy”: „Inventas vitam iuvat excoluisse per artes” („Uczyńmy życie lepszym przez naukę i sztukę”).

Na dole medalu wygrawerowane jest imię i nazwisko nagrodzonego oraz napis ACAD. SUEC. oznaczający Akademię Szwedzką. Na odwrocie medalu umieszczona została podobizna fundatora. Dyplom Literackiej Nagrody Nobla nie ma stałego wyglądu. Rokrocznie, po ogłoszeniu nazwiska laureata, dyplom projektowany jest z odniesieniem do jego twórczości. Treść dyplomu jest niezmienna i jest ona kaligrafowana po szwedzku.

 

W literaturze polskiej Literacką Nagrodę Nobla otrzymało dotychczas czterech wielkich twórców:

• W 1905 r. Henryk Sienkiewicz za powieść „Quo vadis”;

• W 1924 r. Władysław Stanisław Reymont za „Chłopów”;

• W 1980 r. Czesław Miłosz za całokształt twórczości;

• W 1996 r. Wisława Szymborska również za całokształt twórczości.

 

Laureaci Literackiej Nagrody Nobla z ostatnich dwudziestu lat:

 

- 1998 - Jose Saramago z Portugalii: za dzieło, które „przypowieściami, podtrzymywanymi przez wyobraźnię, współczucie i ironię, stale umożliwia nam pojmowanie iluzorycznej rzeczywistości”;

- 1999 – Günter Grass z Niemiec: otrzymał ją jako ten, którego „swawolne czarne bajeczki portretują zapomnianą twarz historii”;

 - 2000 - Gao Xingjian z Francji, tworzy w języku chińskim:  „za dzieło o uniwersalnej istotności, gorzkim wglądzie oraz językowy geniusz, które otworzyły nowe ścieżki przed chińskim powieściopisarstwem i dramatem”;

- 2001 - V.S. Naipaul z Wielkiej Brytanii: „jest uważany za „spadkobiercę Conrada, który maluje zmierzch imperiów z perspektywy moralisty”;

- 2002 - Imre Kertész z Węgier: za „powieści, które przeciwstawiają osobiste doświadczenie jednostki wobec brutalnej bezstronności historii”;

- 2003 - John Maxwell Coetzee z RPA: „książki laureata odznaczają się „analityczną błyskotliwością i wymownymi dialogami”;

- 2004 - Elfriede Jelinek z Austrii: za „demaskowanie absurdalności stereotypów społecznych w powieściach i dramatach”;

- 2005 - Harold Pinter z Wielkiej Brytanii: za „odkrywanie przepaści pod codzienną gadaniną i wymuszanie wejścia do zamkniętych przestrzeni ucisku”;

- 2006 - Orhan Pamuk z Turcji: nagrodzono pisarza, który „w poszukiwaniu melancholijnej duszy swojego rodzinnego miasta odkrył nowe symbole zderzenia i przenikania się kultur”;

- 2007 - Doris Lessing z Wielkiej Brytanii: „jej epicka proza jest wyrazem kobiecych doświadczeń. Przedstawia je z pewnym dystansem, sceptycyzmem, ale też z ogniem i wizjonerską siłą”;

- 2008 - Jean-Marie Gustave Le Clézio z Francji: za „nowe odkrycia, poetycką przygodę i sensualną ekstazę, badanie człowieczeństwa ponad i poza granicami cywilizacji”;

- 2009 - Herta Müller z Niemiec: jako ta, „która łącząc intensywność poezji i szczerość prozy przedstawia świat wykorzenionych”;

- 2010 - Mario Vargas Llosa z Peru: za „odwzorowanie struktur władzy i stanowcze obrazy indywidualnego oporu, buntu i porażki”;

- 2011 - Tomas Tranströmer ze Szwecji: za „zwięzłe, przejrzyste obrazy, które dają nam świeży dostęp do rzeczywistości”;

- 2012 - Mo Yan z Chin: jako ten, „który z halucynacyjnym realizmem łączy opowieści ludowe, historię i współczesność”;

- 2013 - Alice Munro z Kanady: jako „mistrzyni współczesnego opowiadania”;

- 2014 - Patrick Modiano z Francji: za „sztukę pamięci i dzieła, w których uchwycił najbardziej niepojęte ludzkie losy i odkrywał świat czasu okupacji”;

- 2015 -  Swiatłana Aleksijewicz z Białorusi: za „polifoniczny pomnik dla cierpienia i odwagi w naszych czasach”;

- 2016 - Bob Dylan z USA: za „stworzenie nowych form poetyckiej ekspresji w ramach wielkiej tradycji amerykańskiej pieśni”;

- 2017 - Kazuo Ishiguro z Wielkiej Brytanii: jako ten, „który w powieściach o potężnej sile emocjonalnej odsłonił otchłań pod naszym iluzorycznym poczuciem łączności ze światem”.

 

NAGRODA NIKE

nike

Nagroda Literacka „Nike”  – polska nagroda literacka za książkę roku przyznawana od 1997 roku. Jej celem jest promocja polskiej literatury współczesnej, ze szczególnym uwzględnieniem powieści. Fundatorami nagrody są: „Gazeta Wyborcza” i Fundacja Agory.

Konkurs obejmuje tylko autorów żyjących. Nagrody nie można podzielić lub nie przyznać; w konkursie nie mogą brać udziału opracowania lub prace zbiorowe. Laureat nagrody wyłaniany jest w trójetapowym konkursie, który trwa od maja do października. Pierwszy etap to przyznanie przez jury 20 nominacji, następnie wybór siedmiu finalistów i z tej grupy wyłaniany jest zwycięzca. Wyboru laureata NIKE dokonuje jury na posiedzeniu  w dniu wręczenia nagrody, w pierwszą niedzielę października.

Autor nagrodzonej książki otrzymuje statuetkę Nike zaprojektowaną przez Gustawa Zemłę oraz nagrodę pieniężną w wysokości 100 000 złotych.

Zdobywcy nagrody:

  • 1997 – Wiesław Myśliwski za powieść Widnokrąg.
  • 1998 – Czesław Miłosz za zbiór Piesek przydrożny.
  • 1999 – Stanisław Barańczak za tom poetycki Chirurgiczna precyzja
  • 2000 – Tadeusz Różewicz za tom poetycki Matka odchodzi.
  • 2001 – Jerzy Pilch za powieść Pod Mocnym Aniołem.
  • 2002 – Joanna Olczak-Ronikier za powieść W ogrodzie pamięci.
  • 2003 – Jarosław Marek Rymkiewicz za tom poetycki Zachód słońca w Milanówku.
  • 2004 – Wojciech Kuczok za powieść Gnój.
  • 2005 – Andrzej Stasiuk za powieść Jadąc do Babadag.
  • 2006 – Dorota Masłowska za powieść Paw królowej.
  • 2007 – Wiesław Myśliwski za powieść Traktat o łuskaniu fasoli.
  • 2008 – Olga Tokarczuk za powieść Bieguni.
  • 2009 – Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki za tom poetycki Piosenka o zależnościach i uzależnieniach.
  • 2010 – Tadeusz Słobodzianek za dramat Nasza klasa.
  • 2011 – Marian Pilot za powieść Pióropusz.
  • 2012 – Marek Bieńczyk za zbiór esejów Książka twarzy.
  • 2013 – Joanna Bator za powieść Ciemno, prawie noc.
  • 2014 – Karol Modzelewski za autobiografię Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca.
  • 2015 – Olga Tokarczuk za powieść Księgi Jakubowe.
  • 2016 – Bronka Nowicka za tom Nakarmić kamień.
  • 2017 – Cezary Łazarewicz za reportaż historyczny Żeby nie było śladów.
  • 2018 – Marcin Wicha za zbiór esejów Rzeczy, których nie wyrzuciłem.

 

WSPÓŁCZEŚNI POLSCY PISARZE, KTÓRYCH WARTO ZNAĆ I CZYTAĆ ICH KSIĄŻKI

Polecamy:

  1. Olga Tokarczuk.
  2. Łukasz Orbitowski.
  3. Wojciech Kuczok.
  4. Sylwia Chutnik.
  5. Andrzej Saramonowicz.
  6. Jerzy Pilch.
  7. Antoni Libera.
  8. Roma Ligocka.
  9. Eustachy Rylski.
  10. Janusz Głowacki.
  11. Henryk Grynberg.
  12. Michał Głowiński.
  13. Joanna Szczepkowska.
  14. Grażyna Plebanek.
  15. Dorota Masłowska.

To nasza subiektywna lista, zachęcamy również do poznawania wielu innych, wspaniałych polskich pisarzy, których książki znajdziecie w księgarniach i bibliotekach.